જ્યારે ફ્લેટ ડીલ રદ કરવામાં આવે ત્યારે બુકિંગ સમયે ચૂકવેલ GSTનું રિફંડ કેવી રીતે મેળવવું

ઘણીવાર એવું બનતું હોય છે કે કોઈ વ્યક્તિ બિલ્ડર સાથે કરાર કરે છે, ફ્લેટ બુક કરે છે અને GST સહીત કેટલાક પેમેન્ટ પણ કરે છે. પરંતુ, જો સોદો રદ થઈ જાય, તો બિલ્ડર ગ્રાહકને રકમ પરત કરી દે પરંતુ કાયદાકીય મર્યાદાઓને કારણે GSTની રકમ પરત ન કરી શકે. આ સ્થિતિ લાંબા ગાળાની ઇન્શ્યોરન્સ પોલિસી જેવું પણ થઈ શકે છે જ્યાં પ્રીમિયમ ભરવાનું બંધ થાય અને પોલિસી નિષ્ક્રિય બની જાય છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ભરેલ GSTનું શું? ચાલો, ફ્લેટના બુકિંગના કેસની વિગતો જોઈએ:

1. બિલ્ડર પાસેથી ક્રેડિટ નોટ: બિલ્ડર ક્રેડિટ નોટ આપી ઉઘરાવેલ રકમ ગ્રાહકને પરત કરી શકે છે. GST અધિનિયમની કલમ 34 મુજબ ક્રેડિટ નોટ આપવાની જોગવાઈ છે. કલમ 34(2) મુજબ, જે નાણાકીય વર્ષમાં સપ્લાય થયો હોય તે નાણાકીય વર્ષના તરત બાદની 30મી નવેમ્બર અથવા જે તે વર્ષના વાર્ષિક રિટર્ન ફાઇલ કર્યાની તારીખ બેમાંથી જે વહેલી હોય ત્યાં સુધી ક્રેડિટ નોટ આપી શકાય છે.
2. બિન-નોંધાયેલ વ્યક્તિઓ માટે નવી રિફંડ શ્રેણી: બિન-નોંધાયેલ વ્યક્તિઓ માટે GST પોર્ટલ પર રિફંડ મેળવવા માટે નવી શ્રેણી શરૂ કરવામાં આવી છે. 26-12-2022ના જાહેરનામાથી નિયમ 89(2)માં સુધારો કરીને ફોર્મ GST RFD-01માં સ્ટેટમેન્ટ 8 સામેલ કરવામાં આવ્યું છે.
3. બિન-નોંધાયેલ વ્યક્તિઓ માટે રિફંડ: અત્યાર સુધી GSTમાં નોંધાયેલ કરદાતાઓને જ રિફંડ મળી શકતું હતું. હવે કાનૂની નિયમોના કારણે કેટલાક કિસ્સામાં બિન-નોંધાયેલ વ્યક્તિઓને પણ રિફંડ મળશે. તેની પ્રક્રિયા 27.12.2022ના સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઇનડાયરેક્ટ ટેક્સીસ અને કસ્ટમ્સ (CBIC)ની GST પોલિસી વિંગ દ્વારા પરિપત્ર નંબર 188/20/2022-GSTમાં જણાવવામાં આવ્યુ છે.
4. PAN અને બેંક વિગતો: કલમ 58(8)(e) મુજબ, જો બિન-નોંધાયેલ વ્યક્તિએ ટેક્સનું ભારણ સહન કર્યું હોય અને તે અન્ય વ્યક્તિને ટ્રાન્સફર ન કર્યું હોય તો તે રકમના રિફંડ માટે પાત્ર છે. રિફંડ દાવેદારે GST પોર્ટલ પર તેમના PAN નો ઉપયોગ કરીને તાત્કાલિક નોંધણી મેળવવી પડશે અને PAN સાથે લિંક થયેલ બેંક ખાતાની વિગતો પૂરી પાડીવી પડશે.
5. સેવા પાત્રતાની તારીખ: આવા કેસોમાં, જે તારીખે બિલ્ડર અને ગ્રાહક વચ્ચે ફ્લેટનો કરાર રદ થયો હોય અને બિલ્ડર દ્વારા તેના દસ્તાવેજો ગ્રાહકને પૂરા પાડવામાં આવે તે તારીખે સેવા પાત્ર ગણવામાં આવશે. રિફંડ માંગનાર વ્યક્તિએ બિલ્ડર પાસેથી એક પ્રમાણપત્ર મેળવવાનું રહેશે કે જેમાં બિલ્ડર જણાવશે કે તેમણે ગ્રાહક પાસેથી ઉઘરાવેલ GSTની રકમ સરકારમાં જમા કરાવી છે અને તે રકમ ક્રેડિટ નોટથી સરભર કરેલ નથી. ઉપરાંત, રિફંડ માંગનાર અરજદારે બુકિંગ રકમની સ્લીપ જેવા અન્ય દસ્તાવેજો પણ રજુ કરવાના રહેશે.
6. રિફંડ માટેની અરજી માટેની શરતો: બિન-નોંધાયેલ વ્યક્તિ ક્રેડિટ નોટ ઇશ્યૂ કરવાની સમય મર્યાદા બાકી હોય ત્યારે અથવા રિફંડની રકમ ₹1,000થી ઓછી હોય ત્યારે રિફંડ માટે અરજી કરી શકશે નહીં.
7. ચકાસણી અને રિફંડ આદેશ: GST અધિકારીને આવા કેસોની ચકાસણી અન્ય રિફંડ કેસોના દાવા જેમ જ કરવાની રહેશે અને યોગ્ય કારણો સાથે રિફંડ આપતો આદેશ ફોર્મ GST RFD-06માં આપવાનો રહેશે.

રિયલ એસ્ટેટમાં વ્યાખ્યાઓ

રિયલ એસ્ટેટ સાથે સંબંધિત કેટલીક મહત્વપૂર્ણ વ્યાખ્યાઓ સમજીએ:

સ્થાવર મિલકત: જમીન, ઇમારતો, Rights-of-way, લાઇટ અથવા જમીનમાંથી ઉપાર્જિત અન્ય કોઇ લાભ અને જમીન સાથે જોડાયેલ અથવા કાયમી ધોરણે બાંધેલી વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ તેમાં લાકડા, ઉભા પાક અથવા ઘાસનો સમાવેશ થતો નથી.

રિયલ એસ્ટેટ પ્રોજેક્ટ (REP): ઇમારત કે ઇમારતોના વિકાસનો પ્રોજેક્ટ જેમાં Apartments નો સમાવેશ થાય છે, અથવા અસ્તિત્વમાં આવેલી ઇમારત અથવા તેના ભાગને એપાર્ટમેન્ટ્સમાં પરિવર્તિત કરવો, અથવા પ્લોટ્સ અથવા એપાર્ટમેન્ટ્સમાં જમીનનો વિકાસ કરવાનો હોય છે, જેમાં સામાન્ય વિસ્તારો, વિકાસ કાર્યો અને ઉપયુક્તિઓનો સમાવેશ થાય છે.

એપાર્ટમેન્ટ: કોઈ પણ સ્થાવર મિલકતનો અલગ અને સ્વ-સંપૂર્ણ ભાગ, જે નાવાસ, દુકાન, શોરૂમ, ગોડાઉન અથવા અન્ય કોઈ સહાયકારી ઉદ્દેશ્ય માટે વપરાય છે અથવા વપરાશ માટે છે.

ફ્લેટ, રો હાઉસ, ડુપ્લેક્સ, બંગલો, ફાર્મ હાઉસ, ઓફિસ બિલ્ડિંગ, દુકાનો, શોપિંગ કોમ્પ્લેક્સ વગેરે રિયલ એસ્ટેટમાં સામાન્ય રીતે વપરાતા શબ્દો છે. પરંતુ GST માટે આપણે આ બધા માટે “એપાર્ટમેન્ટ” શબ્દનો ઉપયોગ કરીશું. RERA એક્ટ બિલ્ડિંગ, કમેન્સમેન્ટ સર્ટિફિકેટ,કમ્પલિશન સર્ટિફિકેટ અને ડેવલપમેન્ટની વ્યાખ્યા પણ આપે છે.

GST હેઠળ બાંધકામ સેવાઓ: GST જાહેરનામા ક્રમ 11/2017 Central Tax (Rate) તા. 28.6.2017 અનુસાર બાંધકામ સેવાઓ અને વર્ક્સ કોન્ટ્રાકટ Heading 9954 હેઠળ આવરી લેવામાં આવી છે. વર્ક્સ કોન્ટ્રાકટમાં ગ્રાહક (સેવા મેળવનાર) કોન્ટ્રાકટરને (સેવા આપનાર) સંપર્ક કરે છે અને પોતાની જરૂરિયાત મુજબ બાંધકામ કરવાનું કહે છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, જમીન ગ્રાહકની પોતાની અથવા લીઝ પર હોય છે. કોન્ટ્રાકટર અને ગ્રાહક વચ્ચે એક કરાર થાય છે અને કોન્ટ્રાકટર મટીરિયલ અને મજૂરીથી કરાર મુજબ બાંધકામ કરે છે. જો મટીરિયલ ગ્રાહક તરફથી પૂરી પાડવામાં આવે તો આ કાર્યને મજૂરી કોન્ટ્રાકટ કહે છે. જ્યારે બાંધકામ સેવાઓમાં બિલ્ડર કે ડેવલપર પોતાની રીતે બાંધકામ કરે છે અને પછી ગ્રાહકોને વેચે છે.

આ બ્લોગ બિલ્ડર અને ગ્રાહક વચ્ચેના વિવાદને શાંતિપૂર્ણ રીતે સમાધાન કરવા માટેની પ્રક્રિયા અને કાનૂની જોગવાઈઓ પર પ્રકાશ પાડે છે, સાથે જ રીઅલ એસ્ટેટના સંબંધિત વ્યાખ્યાઓ અને ફેરફારોની પણ ચર્ચા કરે છે.